Een nieuw commentaar in Nature Water met als coauteur onderzoeker Eline Boelee van Deltares, licht toe dat rijstteelt weliswaar cruciaal is voor wereldwijde voedselzekerheid, maar ook grote gevolgen heeft voor watergebruik, klimaat, biodiversiteit en gezondheid.

Rijst voedt dagelijks ongeveer de helft van de wereldbevolking. Tegelijkertijd behoort rijstproductie tot de meest waterintensieve landbouwvormen ter wereld, vooral wanneer deze standaard onder water gezet worden. Rijstvelden gebruiken meer dan 40 procent van het irrigatiewater wereldwijd en dragen bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Daarnaast kunnen deze ‘natte’ rijstvelden leefgebieden creëren voor muggen en slakken die ziektes zoals malaria en schistosomiasis kunnen verspreiden. Dit geeft een dubbele uitdaging voor met name Afrika ten zuiden van de Shara, dat streeft naar verdubbeling van de rijstproductie, maar ook malaria en andere tropische ziektes wil uitroeien.

A planetary health approach is needed to manage the wider impacts of rice production

In het artikel stellen de auteurs dat deze uitdagingen nog te vaak afzonderlijk worden aangepakt en door verschillende sectoren. Hierdoor blijven kansen liggen om oplossingen te ontwikkelen die meerdere maatschappelijke doelen tegelijk dienen. De systeembenadering van Planetaire Gezondheid helpt om dit soort oplossingen te vinden en toe te passen.

Maatregelen met meerdere voordelen

De auteurs wijzen op irrigatiemethoden zoals Alternate Wetting and Drying (AWD), waarbij rijstvelden periodiek droogvallen in plaats van continu onder water te staan. Onderzoek laat zien dat deze aanpak het watergebruik aanzienlijk kan verminderen, het risico op plagen en ziektes verkleint, en tegelijkertijd de uitstoot van broeikasgassen verlaagt, zonder dat de opbrengst van rijst afneemt.

Ook gecombineerde productiesystemen, zoals rijstteelt samen met het houden van vissen of eenden, kan bijdragen aan gevarieerde voedselproductie, gezondheid en biodiversiteit. Deze dieren eten slakken en onkruid waardoor minder bestrijdingsmiddelen nodig zijn en sommige ziekte-overdragers worden beperkt. Daarnaast leveren de uitwerpselen natuurlijke voedingsstoffen voor de rijstplanten.

Water, gezondheid en klimaat zijn onlosmakelijk verbonden

Klimaatverandering is volgens de auteurs een extra reden om water, gezondheid en klimaat in samenhang centraal te stellen. Hogere temperaturen, langdurige droogte en extremer weer zetten de rijstproductie onder druk, terwijl veranderende omstandigheden ook gevolgen hebben voor de verspreiding van ziekteverwekkers en hun vectoren.

Volgens het artikel moeten onderzoekers en beleidsmakers de verschillende effecten van klimaat en mogelijke maatregelen daarom vooraf gezamenlijk beoordelen. Landbouwdeskundigen, waterbeheerders, klimaatexperts, ecologen en gezondheidsorganisaties moeten niet los van elkaar naar één uitdaging kijken, maar samen bepalen welke maatregelen in een specifieke regio de meeste voordelen opleveren en de minste ongewenste neveneffecten hebben.

De manier waarop rijstbouwsystemen worden beheerd, heeft invloed op voedselzekerheid, klimaat, ecosystemen en de gezondheid van mensen. Alleen door deze verbanden samen te bekijken kunnen we integrale en duurzame oplossingen ontwikkelen.

• Eline Boelee, expert water en gezondheid Deltares, Universiteit Utrecht

Gezonde delta

De publicatie past goed bij de missie van Deltares om kennis te ontwikkelen voor een duurzaam, veilig en leefbaar deltagebied. Kennis over waterzekerheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid en voedselproductie komen hier samen. Het commentaar stelt dat slimme waterbeheersmaatregelen doorwerken in een efficiënter gebruik van schaarse zoetwaterbronnen, klimaatdoelen, gezonde ecosystemen en het welzijn van lokale gemeenschappen.

Het artikel onderstreept het belang van een systeembenadering, waarin water niet wordt gezien als een afzonderlijk vraagstuk, maar als een verbindende factor tussen maatschappelijke uitdagingen. Dat sluit aan bij de focus van Deltares op geïntegreerde oplossingen voor de water-, voedsel-, klimaat- en gezondheidsopgaven van de toekomst.