Duitsland heeft als eerste EU-land afspraken met de Europese Commissie vastgelegd over de uitvoering van de Europese waterstrategie. Eurocommissaris Jessika Roswall en milieuminister Carsten Schneider ondertekenden op 5 oktober in Berlijn een gezamenlijke verklaring. Naast waterkwaliteit krijgen wateronttrekkingen, droogte en de verdeling van schaars water nadrukkelijk aandacht. Dat maakt de afspraken ook relevant voor benedenstrooms gelegen Nederland.

De verklaring vormt de afronding van de eerste ‘gestructureerde waterdialoog’ tussen Brussel en een lidstaat. De Commissie begon dit traject in november 2025 en wil tussen 2025 en 2027 met alle EU-landen technische en politieke gesprekken voeren. Uitgangspunt zijn tekortkomingen die Brussel heeft vastgesteld bij de beoordeling van nationale stroomgebiedbeheerplannen en overstromingsrisicobeheerplannen. Het doel is de uitvoering van bestaande Europese waterwetgeving te versnellen.

Wie krijgt water bij schaarste?

Duitsland wil samen met de deelstaten nog in 2026 een landelijk afgestemde leidraad vaststellen voor lokale en regionale keuzes over waterverdeling tijdens tekorten. Ook gaan onze oosterburen langetermijnscenario’s voor watervraag en beschikbaarheid ontwikkelen en mogelijkheden voor efficiënter watergebruik onderzoeken.

Daarnaast onderzoekt Duitsland of heffingen op wateronttrekkingen kunnen worden geharmoniseerd, eventueel met een federale heffing. Die moet zuinig gebruik stimuleren en inkomsten opleveren voor waterbeheer. Een onderzoeksproject hierover moet eind 2026 resultaten presenteren. Alle deelstaten en betrokken federale ministeries ondersteunen het overleg met Brussel.

Minister Schneider bepleitte bij de ondertekening een andere omgang met water. Duitsland moet meer water in het landschap houden, onder meer door verdroogde veengebieden te vernatten, rivieren meer ruimte te geven en bossen om te vormen. Ook riep hij de deelstaten op te investeren in waterinfrastructuur.

Betekenis voor Nederland

Voor Nederland speelt bij dit alles een wezenlijk vraagstuk: hoe worden bovenstroomse en benedenstroomse belangen meegewogen bij toenemende waterschaarste? De lage aanvoer via Rijn en Maas leidde deze zomer tot beperkingen voor scheepvaart en wateronttrekkingen en tot toenemende verzilting in West-Nederland.

De Europese Water Resilience Strategy benoemt die grensoverschrijdende samenhang expliciet. De Commissie wil meer samenhang tussen maatregelen van bovenstroomse en benedenstroomse landen, met meer aandacht voor waterkwantiteit. Daarmee biedt de strategie een Europees kader voor vraagstukken die Nederland ook bilateraal met zijn buurlanden bespreekt. Nederland heeft bijvoorbeeld met België en de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen afspraken gemaakt over water vasthouden en maatregelen van bron tot monding.

De Duitse verklaring voegt daar concrete afspraken met Brussel aan toe. Afspraken over gegarandeerde rivierafvoeren naar Nederland of een Europese verdeling van Rijnwater zijn echter niet gemaakt.

Ook waterkwaliteit

De aanpak omvat ook vermindering van landbouwverontreiniging, aanpak van historische mijnbouwvervuiling en aanvullende zuivering van afvalwater. Waterkwantiteit en waterkwaliteit worden binnen dezelfde strategie behandeld. De Duitse stap laat daarmee vooral zien hoe Brussel bestaande Europese verplichtingen en nationale maatregelen tegen waterschaarste in één uitvoeringstraject bijeenbrengt.