Bij zeker driekwart van de datacenters is onbekend hoeveel stroom en water er precies gebruikt wordt, constateren onderzoeksjournalisten in een Europees samenwerkingsverband. De Aarhus-procedure moet meer opheldering afdwingen over deze milieugegevens. Ondertussen zoeken datacenters naar alternatieven voor drinkwater bij de koeling van hun kolossale serverruimtes, vooral in het Noord-Hollandse Haarlemmermeer.

Vanwege de toenemende vraag, neemt het aantal bedrijfspanden met servers snel toe. Deze datacentra vragen veel stroom- en watergebruik, maar hoeveel precies is bij maar liefst driekwart van deze centra onbekend, blijkt uit nieuw onderzoek van Lighthouse Reports in samenwerking met onder andere vakblad Trouw.

De bedrijven zelf geven aan dat de gegevens bedrijfsvertrouwelijk zijn. De onderzoeksjournalisten gaan nog een beroep doen op het Europese Verdrag van Aarhus, om toegang te krijgen tot milieugegevens van alle datacentra.

Europese energie-efficiëntierichtlijn

Op grond van de Europese energie-efficiëntierichtlijn (EED) zijn datacentra met een vermogen van minimaal 500 kW verplicht om hun water- en energiegebruik op te geven. In de praktijk zou het dan gaan om 186 commerciële datacentra volgens de Dutch Datacenter Association (DDA), waarvan bij slechts van 47 ook daadwerkelijk het water- of drinkwatergebruik bekend is. Die gegevens worden in de praktijk dus amper gerapporteerd, constateren de onderzoeksjournalisten van Lighthouse Reports.

Datacenter Amsterdam

Dichterbij hebben Tweede Kamerleden Vellinga-Beemsterboer (D66), Kostic en Teunissen (beiden PvdD) vragen gesteld over het drinkwatergebruik van een nieuw Amerikaans datacenter in Amsterdam. Minister Karremans (IenW) heeft op 2 oktober gereageerd op deze Kamervragen met de beantwoordingsbrief. “Vanuit de Energie efficiëntie datacentra (EED) rapportageplicht moeten datacenters, met een vermogen van ten minste 500 kilowatt, informatie aanleveren over onder meer ‘totaal watergebruik’ en ‘drinkwatergebruik’. De rapportage van 2026 over 2025 is gepubliceerd en te vinden op de RVO website. Deze cijfers betreffen het gerealiseerde gebruik in 2025 door datacentra die onder de rapportageplicht vallen. Datacentra die nog niet in gebruik zijn genomen, zijn hierin niet meegenomen.” In dezelfde brief laat Karremans weten pas later dit najaar te komen met nieuw beleid rondom datacenters en watergebruik.

Alternatieven op drinkwater

Datacenters moeten ook op zoek naar andere bronnen dan drinkwater. Drinkwaterbedrijven PWN en Waternet zijn sinds 2021 gestopt met het leveren van drinkwater voor koeldoeleinden, wat de datacenters in de regio Noord-Holland dwingt naar alternatieve bronnen of waterloze koeltechnieken te zoeken. De gemeente Haarlemmermeer wil eigenlijk minder datacenters, maar staat juridisch grotendeels buitenspel want de vergunningverlening loopt via de provincie.

Pas als laatste drinkwatergebruik

De provincie Noord-Holland, waar meer dan dertig datacenters staan, heeft de inzichten uit een onderzoek van IT-consultancybureau GreenIT vertaald in de ‘Richtlijn duurzame vestigingsvoorwaarden datacenters’. Daarin is een verdringingsreeks opgenomen voor watergebruik door datacentra in tijden van schaarste: eerst besparen, vervolgens alternatieve bronnen benutten zoals hemelwater, gezuiverd afvalwater of industriewater, en pas als laatste redmiddel grondwater of drinkwater. Alle nieuwe datacenters van Microsoft in de gemeente Hollands Kroon gebruiken bijvoorbeeld luchtkoeling, en in tijden van warmte onttrekken zij water uit de ondergrondse opslagbassins voor de koeling van de servers.

Geen zorgen in Vlaanderen

Over de grens, in Vlaanderen, zijn veel alternatieven voor drinkwater al in gebruik, antwoord de Vlaams Minister van Omgeving en Landbouw op vragen van Vlaams volksvertegenwoordiger Hans Vanhoof. “Hyperscale-datacenters (zoals Google in Saint-Ghislain, Wallonië) zijn er in Vlaanderen op heden niet gekend. Ook niet alle datacenters gebruiken waterkoeling. Alternatieven zijn onder meer luchtkoeling, gesloten systemen of technieken met warmteterugwinning. Bovendien wordt het gebruikte koelwater na de koeling terug geloosd of opnieuw gebruikt, waardoor het effectieve water-“verbruik” meestal beperkt is. De waterbedrijven schatten ook in dat het volume leidingwater dat door datacenters wordt gebruikt voor koeling zeer beperkt is ten opzichte van het totale volume leidingwater in Vlaanderen.”

Aarhus-procedure om druk te zetten

Zelfs een beroep op de openbaarheid van bestuur, om de gegevens over onder andere watergebruik boven tafel te krijgen, mocht niet baten. Daarom gaan de onderzoeksjournalisten een beroep doen op het Europese Verdrag van Aarhus, om toegang te krijgen tot milieugegevens van alle datacentra. De Europese Commissie wordt dan gedwongen om gegevens over individuele datacentra in Europa openbaar te maken.