zondag 18 oktober 2026 om 19:03

Herziening onderwijsportfolio: creatieve monsterklus

Luuk Zegers

De grondige renovatie van WUR’s volledige aanbod aan bacheloropleidingen komt op gang. Hoewel iedereen de noodzaak van verandering inziet, denkt niet iedereen hetzelfde over hoe die verandering wordt vormgegeven.

Vanwege dalende studentenaantallen, toenemende concurrentie en een snel veranderende wereld, besloot de raad van bestuur het aantal bacheloropleidingen terug te brengen van 21 naar 12 tot 16 bredere opleidingen in 2030. De opleidingen zijn daartoe verdeeld over vijf thematische groepen, die subsets worden genoemd (zie kader). Subset voor subset onderzoeken opleidingen waar ze overlappen, of ze elkaar kunnen versterken en of ze eventueel kunnen samengaan.

In december 2025 gingen de zes opleidingen uit de eerste subset (Sustainable Transitions for Society and Business) met die opdracht aan de slag. Eind september presenteerden onderwijsdecaan Dick de Ridder en Joost de Laat (algemeen directeur van de Social Sciences Group) de uitkomsten van dat proces.

De belangrijkste conclusies:

De opleidingen Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen en Economie en Beleid gaan samen verder in een nieuwe opleiding met de werktitel Gedrag, Economie en Bedrijf. Daarin keren ook elementen van Communication & Life Sciences terug.
Internationale Ontwikkelingsstudies vormt de basis voor een nieuwe bachelor met de werktitelPlanetary Change and Development. Ook elementen uit Tourism keren terug in die opleiding.
Gezondheid en Maatschappij wordt verder besproken binnen de subset Food, Nutrition & Health.
Er komt een nieuwe minor Communicatie.

Noodzakelijke stap

Frans Verhees (opleidingsdirecteur van zowel Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen als Economie en Beleid) is blij met het plan voor de brede opleiding Gedrag, Economie en Bedrijf. ‘Allebei mijn opleidingen zijn afgelopen jaar weer verder gekrompen. Alle betrokkenen beseffen dat er iets moet gebeuren en dat samengaan een noodzakelijke stap is.’

We willen mensen opleiden waar werkgevers op zitten te wachten

De feedback van studiekiezers heeft een belangrijke rol gespeeld in de totstandkoming van het voorstel, aldus Verhees. ‘Dat is belangrijk: we kunnen van alles willen, maar uiteindelijk gaat het erom dat scholieren warmlopen voor wat wij ze te bieden hebben.’ Ook het werkveld was betrokken. ‘Bij de uitwerking van het curriculum wil ik hen nog meer betrekken. We willen mensen opleiden waar werkgevers op zitten te wachten.’

In Nederland is er geen tekort aan opleidingen in economie en bedrijfskunde, zegt Verhees. ‘Om ons te onderscheiden, moeten we meer gebruikmaken van de unieke kennis die in Wageningen aanwezig is, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, milieu en landbouw. De koppeling tussen de sociale wetenschappen en het WUR-domein – dat is waar we goed in zijn. Dit voorstel biedt daar goed ruimte voor.’

Juiste richting

Ook bij Internationale Ontwikkelingsstudies werd de noodzaak tot vernieuwing al langer gevoeld. ‘We waren zelfs al behoorlijk ver met een herontwerp van onze opleiding toen dit portfolioproces begon’, vertelt universitair hoofddocent Sietze Vellema (tot voor kort voorzitter van de opleidingscommissie). ‘Het plan voor Planetary Change and Developmentzie ik als een bevestiging van de richting die we daarmee op wilden gaan.’ Ook de huidige voorzitter van de opleidingscommissie, student Isa van Luijk, ziet potentie in de plannen. ‘Ik ben blij dat men het belang en de relevantie van ontwikkelingsstudies inziet, zowel voor WUR als voor de maatschappij. Het voorstel heeft sterke punten, zoals het interdisciplinaire karakter, het globale perspectief en de focus op impact maken.’

Samengaan is een noodzakelijke stap

Toch zijn beiden ook kritisch. ‘Er is nog veel onduidelijkheid over hoe de nieuwe bachelor er echt uit gaat zien’, zegt Van Luijk. ‘Er is nu veel focus op de studentenaantallen, maar hoeveel ruimte is er voor bijvoorbeeld didactische vernieuwing?’ Ook Vellema heeft die vraagtekens. ‘Door de aandacht voor hoe we een opleiding ‘in de markt zetten’, is er minder ruimte om na te denken over vernieuwing en inhoud.’

Daarnaast vindt Van Luijk dat opleidingscommissies en studenten tot nu toe onvoldoende zijn betrokken bij het proces. ‘Opleidingscommissies kennen de sterke en zwakke punten van de bachelorprogramma’s door en door. Ik hoop dat deze partijen beter betrokken worden bij de werkgroepen, dat het proces transparanter wordt en dat de primaire focus ligt op de kwaliteit van de opleidingen.’

Bosje bloemen

Vellema vergelijkt WUR’s aanbod aan bacheloropleidingen met een bosje bloemen. ‘We zijn nu in allerlei subsets, los van elkaar, plannen aan het maken. Dat zullen vast hele mooie losse bloemen worden. Maar je weet nog niet of dat straks wel gaat werken als alles weer in een boeket samenkomt. Ik denk dat het waardevol is om ook alvast over dat boeket na te denken.’

Daarnaast twijfelt hij of een minimumaantal van tachtig studenten per opleiding haalbaar is. ‘Daar wordt nu vrij rigide op ingezet. Om financiële redenen is dat begrijpelijk, maar wat als dat niet lukt? Mogen die opleidingen dan blijven als ze een belangrijke rol spelen in dat boeket? Of zijn die straks verdwenen?’

De tweede ronde

De plannen voor de vernieuwde opleidingen van subset 1 worden op korte termijn verder uitgewerkt tot bachelorprogramma’s die in september 2028 van start gaan. Ondertussen is afgelopen september de tweede subset, Earth and Environmental Sciences – met daarin zeven opleidingen – van start gegaan.

Net als Vellema zien opleidingsdirecteuren van deze bachelors risico’s in de aanpak per subset. Volgens Karen Fortuin bijvoorbeeld hoort Marine Sciences bij geen enkele subset echt thuis. ‘In deze opleiding worden milieuwetenschappen, levenswetenschappen en sociale wetenschappen, en de thema’s natuur, voedsel en maatschappij gecombineerd.’ Die universiteitsbrede aanpak werkt, stelt ze. ‘De laatste vier jaar trokken we telkens meer dan honderd nieuwe studenten.’

Brede opleidingen

Opleidingsdirecteur Marjo Lexmond van Environmental Sciences vindt het jammer dat haar opleiding niet is ingedeeld bij de eerste subset. ‘We hebben een sterke sociale wetenschapskant. Door ons alleen in te delen bij Earth & Environmental Sciences ontstaat het risico dat er in andere subsets dingen worden bedacht die wij al aan het doen zijn, of andersom.’ Ook bij de subset Technology and Engineering zou ze graag aansluiten.

Environmental Sciencesis net klaar met een herontwerpproces waarbij de volledige opleiding tegen het licht is gehouden, vertelt Lexmond. ‘Ik ben blij met het resultaat. De studenten zijn enthousiast en de instroom laat een voorzichtige groei zien. Ik hoop dat we in dit portfolioproces de bevestiging krijgen dat we de juiste richting in zijn geslagen.’

We moeten uitkijken dat we niet alle opleidingen in hetzelfde format drukken

Ze vindt het belangrijk dat de universiteit regelmatig kritisch kijkt naar de aangeboden opleidingen. ‘Maar we moeten uitkijken dat we niet alle opleidingen in hetzelfde format gaan drukken. Er moet ruimte blijven voor brede, interdisciplinaire opleidingen zoals Environmental Sciences en Marine Sciences.’

Ook Bert Bruins van International Land and Water Management wil die ruimte bewaken. ‘Door dit proces zo stap voor stap aan te pakken, ontstaat het gevaar dat interdisciplinaire opleidingen er straks minder goed uitkomen. Dat is wel een risico.’

Logistiek onmogelijk

Onderwijsdecaan Dick de Ridder is bekend met de zorgen over de aanpak per subset. ‘Een risico van een stapsgewijze aanpak is dat er in de ene subset iets wordt bedacht dat in een andere subset al bestaat. Maar logistiek is het ondoenlijk om dit proces met alle 21 opleidingen tegelijk te doorlopen. Om het risico te ondervangen, werken subsets niet geïsoleerd van elkaar: waar er overlap is tussen onderwerpen, worden dezelfde mensen betrokken bij meerdere subsets. Zij kunnen problemen signaleren. En sommige opleidingen hebben een plek in meerdere subsets.’ De Ridder leidt de stuurgroep Portfolio Redesign. ‘Die zorgt uiteindelijk voor afstemming en coördinatie tussen de subsets en bewaart het overzicht over het gehele boeket.’

Volgens De Ridder is er veel gedaan om iedereen te horen. ‘Zoals workshops met alle betrokkenen, ook met opleidingscommissies en studenten. De enquête voor studiekiezers over de mogelijke nieuwe opleidingen is ook uitgezet onder onze eigen studenten en het voorlopig advies van de stuurgroep is gedeeld met opleidingscommissies voor feedback. Er zitten studenten in de stuurgroep Portfolio Redesign en in de werkgroepen van de subsets.’

Er was veel animo om mee te doen aan de workshops, vertelt de onderwijsdecaan. ‘Om het werkbaar te houden, vroegen we een of twee personen per leerstoelgroep of opleidingscommissie om deel te nemen. We begrijpen dat er behoefte kan zijn aan nog breder contact en inspraak. Tegelijkertijd moet een proces zoals dit werkbaar blijven en naar een uitkomst toewerken.’

De werkgroep van subset 2 mikt op een rapport met voorstellen in maart 2027. In mei volgt dan het advies van de stuurgroep Portfolio Redesign aan de raad van bestuur.

Subsets
In de eerste subset, Sustainable Transitions for Society & Business, zaten zes opleidingen: Internationale Ontwikkelingsstudies, Tourism, Communication & Life Sciences, Gezondheid en Maatschappij, Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen, Economie en Beleid.

De tweede subset, Earth & Environmental Sciences, is in september begonnen. Daarin zitten zeven opleidingen: Environmental Sciences, International Land and Water Management, Bos- en Natuurbeheer, Marine Sciences, Earth System Sciences, Tourism en Landschapsarchitectuur en Ruimtelijke Planning.

Als alles volgens planning loopt gaat de derde subset (Technology & Engineering) in januari 2027 van start; de vierde (Food, Nutrition & Health) in juni 2027 en de vijfde (Biological Sciences) in januari 2028.