Van een droneboot in Friese wateren tot gevelpanelen van wc-papier: waterinnovatie kent vele vormen. Dat bleek op 16 september tijdens het Waterinnovatiefestival 2026 in Leeuwarden. Ruim tweehonderd waterprofessionals kwamen naar onderzoeksinstituut Wetsus voor een middag vol excursies, workshops en kennisdeling. Het festival, een initiatief van de Unie van Waterschappen, Stowa, Het Waterschapshuis en de Nederlandse Waterschapsbank, stond dit jaar in het teken van de innovatieve medewerker. Dagvoorzitter Piebe Hoeksma hield de zaal één vraag voor: wat ga je morgen gewoon anders doen?

"

Voorafgaand aan het festival kwamen portefeuillehouders innovatie, CCWIS-leden en directeuren van de 21 waterschappen ’s ochtends bijeen. Daar vertelde Joland Dubbeldam, brigadegeneraal buiten dienst, over de inzet van drones bij de Landmacht die binnen twee jaar tachtig procent van de vernieuwingen operationeel wilde hebben. Dat tempo en die aanpak – snel schakelen, ruimte op de werkvloer – bleken ook de rode draad van het Waterinnovatiefestival.

Podium voor waterinnovatie

Hoeksma opende het plenaire programma met de introductie van Joris Bengevoord, sinds juli portefeuillehouder Innovatie en Internationaal bij de Unie van Waterschappen. “Waterschappen innoveren om ook in de toekomst hun taken goed uit te kunnen voeren. Door onder andere extremer weer, de noodzaak om infrastructuur te vernieuwen, strengere eisen aan de waterkwaliteit en een krappe arbeidsmarkt zijn nieuwe oplossingen voor waterbeheer nodig. Ook is het belangrijk om waterbeheer te verbinden met andere ruimtelijke en maatschappelijke opgaven”. Daarna nam Kees Buisman, directeur van gastheer Wetsus, het woord. “Het belang van water voor onze gezondheid, onze levenskwaliteit en onze economie wordt zwaar onderschat,” stelde hij. Juist daarom is een podium als dit festival volgens Buisman waardevol: het zet de watersector zichtbaar op de kaart.

’Gewoon’ innoveren

Innovator en dwarsdenker Kim Spinder nam het podium over. Zij won eerder de Harvard M-Prize for Management Innovation en bedacht onder meer Deelstoel.nl en het Open Innovatie Festival. In haar keynote ging Spinder in op waarom goede ideeën in organisaties vaak vastlopen: medewerkers krijgen wel een idee, maar niet altijd de ruimte, de tijd of de steun van het management om het ook echt uit te voeren. Bij KLM paste ze dat inzicht praktisch toe: medewerkers kregen honderd dagen om zelf met een idee aan de slag te gaan, zonder dat een manager zich ermee mocht bemoeien.

Die aanpak werkt volgens haar beter dan het klassieke traject van werkgroep naar stuurgroep naar taskforce. “Als je zes maanden niets wilt doen, benoem je een werkgroep. Wil je zeker weten dat er niets gebeurt, dan richt je een taskforce op,” aldus Spinder. Ook benadrukte ze het belang van inleven in de eindgebruiker: een innovatie die technisch werkt sluit niet automatisch aan bij wat mensen daadwerkelijk nodig hebben. En wie eenmaal iets moois heeft neergezet, moet niet blijven hangen in de pilotfase. “Innovatie gaat altijd via zo’n hockeystick,” zei Spinder. “In het begin denk je: dit is het beste idee ooit. Daarna wordt het lastig. Maar als je doorzet, komt het succes.”

Het veld in

Na het plenaire programma stroomde de zaal uiteen over Wetsus, met excursies en workshops naar keuze. Wie het veld in wilde, kon met Wetterskip Fryslân op de fiets naar het Elfstedenpark, waar onder meer een droneboot voor Friese wateren werd gedemonstreerd. Dezelfde excursie voerde ook langs het Kooi Stadion. Hier wordt het gras zonder een druppel drinkwater beregend met opgevangen regen- en oppervlaktewater. Een andere groep voer met een praam via de Potmarge naar de rioolwaterzuivering van Leeuwarden, waar onderzoekers op de Demosite hun projecten toelichtten.

Terug naar de vraag

Wat is nou eigenlijk de vraag? Die vraag klonk telkens terug in de sessies over kennis en methodiek. Bij een masterclass van Het Waterschapshuis namen twee teams de zaal mee van een scherp geformuleerd probleem naar een werkend prototype. Bij een andere sessie van Het Waterschapshuis ging het juist om die vraag anders te benaderen: met AI als denkpartner bedachten groepjes uiteenlopende waterinnovatieconcepten: van flexibele, gedecentraliseerde wateropslag tot een model waarbij bewoners mede-eigenaar worden van lokaal waterbeheer.

Bij de Rijks Innovatie Community ging het al snel over bestuurders: houden zij innovatie tegen, of juist niet? Eén deelnemer waarschuwde: “Maak je innoveren te bestuurlijk, dan kan dat ook betekenen dat je het daarmee gaat inperken.” Een andere deelnemer illustreerde dat met een eigen ervaring: na een mislukte pilot moest hij verantwoording afleggen aan zijn algemeen bestuur. “Het gevolg was dat ik nu ben opgezadeld met de opdracht om een afwegingskader voor pilots te maken,” vertelde hij. Toch klonk er ook een tegengeluid: bestuurders kunnen een organisatie juist een duidelijke richting geven en daarbij ook hun netwerk en overzicht inzetten om beweging te creëren.

Het gat tussen weten en doen

Hoelang douche jij eigenlijk? Met die vraag opende een workshop van Waterschap Vallei en Veluwe: mensen weten vaak prima wat verstandig is, maar doen het toch niet anders. Gedrag verander je dan ook niet met informatie alleen, maar door gewoontes, emoties en context mee te nemen. Dat vraagt om in gesprek te gaan, zo bleek uit onderzoek onder bewoners langs een dijk. “Die mensen wisten heel goed wanneer de rivier ging stijgen en wanneer niet,” vertelde een van de initiatiefnemers. “Ze appten elkaar dagelijks de waterstanden door.” Een nieuwsbrief over voorbereiding op wateroverlast voegt daar weinig aan toe voor bewoners die die kennis allang zelf hebben.

Ook bij een gesprek over de toekomst van werken stond die balans tussen sturing en ruimte centraal. Daar kwam een paradox naar voren: systemen en transparantie zijn vaak bedoeld om een organisatie weerbaarder te maken, maar te veel nadruk daarop werkt averechts. Dan verdwijnt de ruimte voor creativiteit en leren van fouten. Die spanning tussen houvast en ruimte raakte de kern van de dag.

Uitreiking Waterinnovatieprijs 2026

Aan het eind van de middag werd de Waterinnovatieprijs 2026 uitgereikt, dit jaar voor het eerst als publieksprijs: ruim 2500 stemmen bepaalden de winnaars uit twaalf genomineerden. Waterschap Zuiderzeeland won met een natuurvriendelijke vooroever die de IJsselmeerdijk versterkt. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden maakt van cellulose uit wc-papier een grondstof voor gevelpanelen. En Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier werkt, met negen andere waterschappen en Stowa, aan een nieuwe generatie rioolwaterzuiveringen.

“Waterschappen innoveren om ook in de toekomst hun taken goed te kunnen uitvoeren,” aldus Bengevoord. Door extremer weer, verouderende infrastructuur en strengere kwaliteitseisen zijn nieuwe oplossingen nodig, stelt hij. De prijs geeft die innovaties een podium.

Het Waterinnovatiefestival keert volgend jaar terug, dan bij The Green Village in Delft. Tot die tijd geldt wat er in Leeuwarden steeds weer klonk: innoveren doe je gewoon door te beginnen.

The post Innoveren doe je ‘gewoon’: het Waterinnovatiefestival 2026 appeared first on Unie van Waterschappen.