Bij ruim een derde van de Nederlanders bevat het drinkwater meer PFAS dan het RIVM adviseert, blijkt uit een inventarisatie van Greenpeace op basis van gegevens van alle tien drinkwaterbedrijven. Het gaat vooral om drinkwater in Noord- en Zuid-Holland, met als bron oppervlaktewater. Toch stelt het RIVM dat het verantwoord is om kraanwater te blijven drinken, en dat blootstelling aan PFAS hoofdzakelijk via andere routes plaatsvindt. 

Uit het onderzoek van Greenpeace blijkt dat vooral in de provincies Noord- en Zuid-Holland veel PFAS in het drinkwater zit: tot wel drie keer de advieswaarde van het RIVM. Het RIVM stelt dat het toch verantwoord is om kraanwater te drinken, ook ook als er meer PFAS in zit dan het RIVM adviseert. Wel moeten er strengere regels komen om de hoeveelheid PFAS in het drinkwater te verminderen. Maar het gaat niet om drinkwater alleen: PFAS is aanwezig in het gehele milieu. Via voedsel krijgen mensen veel meer PFAS binnen dan via drinkwater. Greenpeace wil daarom aansturen op een totaalverbod op PFAS, iets wat de Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (VEWIN) ondersteunt.

Voorkomen dat PFAS in de leefomgeving en drinkwaterbronnen terechtkomt, is de enige structurele manier om de totale inname te verminderen.

Metingen Noord- en Zuid-Holland

De cijfers liegen er niet om. In Noord-Holland zit er maar liefst 14,3 nanogram PFAS, blijkt uit de dataset van Greenpeace. Dat is ver boven de advieswaarde van het RIVM van maximaal 4,4 nanogram per liter (de wettelijke norm is 100 nanogram per liter), uitgedrukt als PFOA-equivalenten. In Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel blijft het water op de meeste plekken ruim onder de advieswaarde; in Drenthe, Friesland en Groningen zit vrijwel nergens PFAS in het drinkwater.

Metingen Zeeland

Ook in Zuid-Holland wordt de advieswaarde van 4,4 nanogram per liter overschreden. In Zeeuws-Vlaanderen zit er nu gemiddeld 6,9 nanogram pfas per liter in het water; op het grootste deel van Schouwen-Duiveland 5,2 nanogram; in de omgeving Bruinisse 6,6 nanogram; in Midden-Zeeland 0,1 en op Tholen 0,0 tot 0,2 nanogram per liter. Dat betekent dus dat zowel het drinkwater op Zeeuws-Vlaanderen als Schouwen-Duiveland meer PFAS bevat dan het RIVM adviseert.

Reactie Evides

Drinkwaterbedrijf Evides reageert op LinkedIn op het PFAS-onderzoek van Greenpeace. “Wij delen de zorgen van Greenpeace over PFAS volledig. PFAS horen niet thuis in het milieu. De bronnen waar wij drinkwater van maken raken steeds verder vervuild en het wordt elk jaar moeilijker en kostbaarder om er veilig drinkwater van te maken.”

Verschil drinkwater uit grond- of rivierwater

In drinkwater dat wordt gemaakt van oppervlaktewater zit meer pfas dan in water dat wordt gemaakt van grondwater. Dat verschil is ook duidelijk te zien in Zeeland. In het drinkwater uit het midden van de provincie zit veel minder pfas dan in het water dat uit de kraan komt in Schouwen-Duiveland en Zeeuws-Vlaanderen. Het drinkwater in Zeeuws-Vlaanderen en Schouwen-Duiveland komt van de Bergsche Maas en spaarbekkens in de Biesbosch. Het Walcherse en Bevelandse kraanwater is oorspronkelijk grondwater en komt uit de zuivering bij Huijbergen, dat van Tholen en Sint Philipsland uit de zuivering bij Halsteren.

Vervuilde leefomgeving

De vraag is alleen niet waarom er PFAS in drinkwater voorkomen, aldus Evides. “De échte vraag is waarom PFAS nog altijd en in toenemende mate in onze leefomgeving (en dus in onze bronnen) terechtkomen. Dáár zit het probleem. Het gevolg is dat drinkwaterbedrijven miljoenen euro’s moeten investeren in het steeds intensiever zuiveren van vervuild oppervlakte- en grondwater tot veilig drinkwater. En dat onze klanten de rekening betalen voor het opruimen van de vervuiling die anderen veroorzaken. Dat moet stoppen.”

Blootstelling PFAS meer dan alleen drinkwater

Blootstelling aan PFAS vindt plaats via vele routes zoals lucht, voedsel, gebruik van consumentenproducten (bijvoorbeeld cosmetica) en (drink)water. Via voedsel krijgen mensen in Nederland de meeste PFAS binnen, kraanwater draagt volgens VEWIN voor maximaal 20% bij aan de totale inname. Het RIVM berekende in 2023 dat mensen via voedsel drie keer zoveel PFAS binnenkrijgen als via drinkwater. Voor drinkwater alleen ligt deze hoeveelheid onder de gezondheidskundige grenswaarde.

Totaalverbod

Evides: “De enige logische en structurele oplossing is het voorkomen van PFAS-vervuiling bij de bron door een totaalverbod op de productie en het gebruik van PFAS en andere zeer schadelijke stoffen. Want wat er niet in komt, hoeven wij er niet uit te halen.” Evides pleit daarom, net als de andere drinkwaterbedrijven, voor een Europees totaalverbod op PFAS. Naast Europese regels moet er volgens de vereniging ook een nationaal lozingsverbod komen, zodat er geen pfas meer in het drinkwater terechtkomt.