Waterschap Zuiderzeeland heeft Arcadis geselecteerd voor het ontwerp van de vispassage bij gemaal De Blocq van Kuffeler. De passage moet vissen in beide richtingen laten migreren tussen het Markermeer en de Hoge en Lage Vaart in Flevoland. De aanleg is technisch complex vanwege het peilverschil van ruim zes meter. Het waterschap kiest voor een duurdere tweezijdige oplossing, mede omdat het Rijk bereid is de helft van de kosten te betalen.

Na een aanbestedingsprocedure die in juni begon, bleven twee partijen over. Advies- en ingenieursbureau Arcadis diende volgens het waterschap de economisch meest voordelige inschrijving in. Het bureau gaat de komende maanden aanvullende water- en ecosysteemanalyses uitvoeren. Daarbij wordt onderzocht hoe de waterstromen vissen naar de passage kunnen geleiden zonder de waterveiligheid van de dijk en de polder in gevaar te brengen. Het definitieve ontwerp moet in mei 2027 gereed zijn.

Voorkeur voor Smart Vislift Up

Volgens een notitie aan het algemeen bestuur van juli 2025 blijkt dat het waterschap eerder ongeveer tien typen vispassages heeft onderzocht. Deze zijn beoordeeld op onder meer effectiviteit, tweezijdige passeerbaarheid, waterveiligheid, uitvoerbaarheid en onderhoud.

Uiteindelijk zijn drie varianten uitgewerkt tot het niveau van voorlopig ontwerp. De zogenoemde Smart Vislift Up kwam daarbij als voorkeursvariant naar voren. Volgens het waterschap en het Rijk biedt dit type de beste perspectieven voor effectieve vismigratie. Of deze voorkeursvariant ook daadwerkelijk onderdeel wordt van het definitieve ontwerp, blijkt niet expliciet uit de recente projectupdate.

Bestaande koelwaterleiding onvoldoende

Een goedkoper alternatief, waarbij gebruik wordt gemaakt van een bestaande koelwaterleiding, is volgens het waterschap onvoldoende effectief. Deze oplossing maakt alleen migratie vanuit het Markermeer naar de polder mogelijk.

Bovendien is de vindbaarheid van de passage voor vissen een probleem. Bij gemaal De Blocq van Kuffeler komt het water via vier uitstroomkokers naar buiten. Vissen moeten daardoor de relatief kleine opening van de koelwaterleiding vinden tussen de veel grotere waterstromen.

Volgens het waterschap ondersteunen monitoringresultaten bij gemaal Vissering, waar een bestaande koelwaterleiding wordt gebruikt, de verwachting dat deze oplossing beperkt effectief is.

Rijk betaalt helft van voorkeursvariant

De keuze voor een tweezijdige passage hangt ook samen met de financiering en de Europese waterkwaliteitsdoelen. Vanuit de Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft Zuiderzeeland zich verplicht een vispassage aan te leggen waarmee vissen vanuit het Markermeer de polder kunnen bereiken. De Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) stelt daarnaast als eis dat vissen ook in omgekeerde richting kunnen migreren.

Het Rijk heeft volgens de antwoordnotitie toegezegd 50 procent van de kosten van de voorkeursvariant Smart Vislift Up te willen financieren. Voor een eenzijdige passage via bijvoorbeeld de bestaande koelwaterleiding is geen rijksbijdrage beschikbaar. Die goedkopere technische oplossing zou daardoor voor het waterschap uiteindelijk duurder uitvallen.

Zes meter hoogteverschil overbruggen

De vispassage komt ten noordoosten van gemaal De Blocq van Kuffeler. Het hoogteverschil tussen het Markermeer en de Flevolandse vaarten bedraagt ruim zes meter. “Er is een groot peilverschil van maar liefst 6 meter dat moet worden overbrugd. Dat maakt de passage uniek in de wereld”, zegt projectmanager Pieter Vos van Waterschap Zuiderzeeland. De passage moet bijdragen aan een grotere leefomgeving voor vissen en een evenwichtigere visstand. Volgens Vos kan de verbinding tussen het Markermeer en de Hoge en Lage Vaart daarmee ook de waterkwaliteit verbeteren.