De controlecijfers die NVWA vrijdag publiceerde over fosfaatrechten in de melkveehouderij zijn ernstiger dan de signalen die LTO eerder vanuit het veld ontving. Voor een eerlijk speelveld en om te voorkoming dat milieuplafonds worden overschreden, moet iedereen geldende regelgeving naleven.  Maar LTO benadrukt dat hierbij op grote schaal géén sprake is van moedwillige overtredingen: onzekerheid over het nieuwe beleid zet de sector op slot en ontneemt melkveehouders hun gebruikelijke handelingsperspectief.

Overschrijdingen kunnen voortkomen uit overmacht
LTO neemt de cijfers serieus. Het is zorgelijk dat ook buiten de risicogerichte controles bij een aanzienlijk deel van de gecontroleerde bedrijven onvoldoende fosfaatrechten beschikbaar waren. Wie moedwillig meer dieren houdt dan het aantal fosfaatrechten toestaat, benadeelt de grote groep collega’s die zich wel aan de regels houdt. Overschrijding van het fosfaatplafond vergroot het risico op een generieke korting en zet extra druk op de overvolle mestmarkt. De geconstateerde overtredingen schaden het vertrouwen in het fosfaatrechtensysteem en in de melkveesector, ook al betreft het maar een relatief kleine groep bedrijven. Toch is het noodzakelijk om de cijfers in context te plaatsen. Voor individuele bedrijven kan de overschrijding voortkomen uit overmacht.

Onvoorspelbare dieren en markt
Het aantal fosfaatrechten dat een melkveehouder nodig heeft, is afhankelijk van de feitelijke melkproductie in een jaar. Achteraf is dat eenvoudig vast te stellen. Maar gedurende het jaar is de productie van een melkkoe niet altijd nauwkeurig te voorspellen. De melkproductie kan veranderen en is afhankelijk van veel verschillende factoren. Dit ontslaat de melkveehouder niet van zijn verantwoordelijkheid, maar onderstreept het belang van een goed functionerende markt waarbij ondernemers tijdig voldoende rechten moeten kunnen verwerven.

Het verwerven van fosfaatrechten wordt echter steeds lastiger. De markt is onvoldoende transparant en kent sterke schommelingen in zowel prijs als aanbod. Door afroming en deelname aan opkoopregelingen zijn er steeds minder rechten beschikbaar. Onzekerheid over de aanstaande stikstofaanpak leidde ertoe dat veehouders soms extra vee aanhielden. Daarnaast houden ondernemers fosfaatrechten uit voorzorg vast vanwege de nieuwe koppeling tussen ammoniak en fosfaatrechten. Omdat afroming ook de verkoop en het verleasen van rechten minder aantrekkelijk maakt, neemt het aanbod verder af en loopt de prijs steeds verder op. De fosfaatrechtenmarkt zit, kortom, in hoge mate op slot.

Situatie vraagt om aandacht en duidelijkheid
“Fosfaatrechten zijn op dit moment duur en beperkt beschikbaar,” zegt Jos Verstraten, voorzitter van de vakgroep LTO Melkveehouderij: “We zijn terughoudend met uitspraken over de fosfaatrechtenmarkt, omdat we deze niet willen beïnvloeden. Tegelijkertijd zien we dat de markt steeds minder goed aansluit bij de dagelijkse praktijk van melkveehouders. Dat vraagt om bewustzijn bij veehouders, maar ook om meer duidelijkheid over het beleid. Transparantie van landelijke kengetallen zoals ontwikkeling van het aantal dieren en de melkproductie. Daarnaast vinden wij dat tijdelijke overdracht aantrekkelijker moet worden gemaakt. Samen kunnen deze maatregelen speculatie en prijsopdrijving tegengaan, en fosfaatrechten toegankelijker maken. Daarbij moeten we realistisch zijn: een aanpassing van regels voor tijdelijke overdracht zal voor dit jaar geen oplossing meer bieden.”

Ondanks het beperkte handelingsperspectief voor het resterende jaar, roept LTO haar leden op om de bedrijfssituatie scherp in de gaten te houden en tijdig na te gaan of er bijgestuurd moet worden. Een overtreding is een economisch delict, en kan hoge boetes opleveren en mogelijk zelfs een strafblad. Een individueel gevoel van overmacht is weliswaar begrijpelijk, maar geldt binnen deze wetgeving niet als geldig verweer.